I am (re)reading "From Socrates to Sartre: the philosophic quest". In my humble opinion it is the most readable introduction to philosophy I ever came across. Why am I reading it? To start with, I want to make sure I really understand the work of major philosophers before I dive into modern philosophy :) (I admit that the argument is kind of circular). But even more, I want to make sure I really understand Aristotle before I venture into reading a book I set my eyes on many years ago: "The Name of the Rose." Is it necessary to know Aristotle inside out before you read it? I guess not, but given that the story is set in a medieval monastery in western Europe, I would expect to find many arguments based on scholastic philosophy and Aristotle. Hence, my effort.
I have to admit that the aforementioned book does not focus on Aristotle as much as I would like. Sigh. But it does focus on Plato. Skimming through the pages of the book, I ran into Plato's theory of justice. Plato was a prolific and charming writer and a lot of his works made it to our day. You might be familiar with his work on knowledge, i.e., his theory of forms (or ideas). For example, in another existential level there is the idea of the perfect horse and all horses on Earth are just imperfect copies of it. (was he trying to say that Jolly Jumper is not perfect? No way.) Same thing for apples, trees, etc. A weird theory overall but still cute. If you move to his theory on politics there it gets creepy (yes, I mean the part with the kids should be raised by the state after the age of 6.)
Anyway. What is justice according to Plato? When is it achieved? The question is discussed in Plato's book "The Republic." In this book, written in the form of a dialogue between Socrates and a bunch of other Athenians during a banquet, Socrates goes on demolishing the opinions of other participants before offering his own. The one that deserves to focus on here is offered by a merchant, Cephalus, who says bluntly "justice is paying your debts." To make a long story short, Plato finally argues that the soul has reached "justice" when the constituent parts forming it are in the right analogy. What are these elements? Logical reasoning ("λογιστικό"), mood ("θυμοειδές") and desires ("βουλητικό"). Note, that you can extend and apply this definition from, e.g., a society (people, authorities, government make up the ideal society according to Plato), to a family (kids, parents) down to ... food. Mmmm yummy.
What is the right analogy? Plato does not say much about that, but to be sure as far as societies are concerned he favors a very centralized system, hence he got a bad reputation of being rather totalitarian. Being totalitarian is something that most "normal" people verbally condemn but I have a sneaky feeling that secretly have a lot of tolerance, if not support, for it. You do not believe me? What about the management style of the late Steve Jobs? It was hailed as the secret sauce behind the success and aesthetics of the Apple products. But I digress.
Fast forward 2300 years to my late aunt Irene's kitchen where her husband, my also late uncle Paul, was tasting her food. He would unfailingly comment whether some ingredient was "according to its justice" meaning in the right analogy. A rather annoying habit that used to drive my late aunt furious. Could this be a remnant of Platonic thought in our language? Or was it just because my uncle was an educated man? I think the former. Great ideas tend to stick around. Even in different forms (no pun to Plato's theory.)
Speaking of forms I once semi-seriously argued that Plato's influence on modern Greek kitchen does not stop there. It is no secret that Plato had a great admiration for geometry. In the entrance of his school, the "Academy", there was a sign warning "let no one who does not know geometry enter".
Looking around the dishes found in the world which ones stand out as the ones with a most clear geometric cylinder-like form? You got it, "gyros" and "pita-gyros"! It comes as no surprise that googling "Plato restaurant" returns enough results although I fear most restaurateurs will side with Cephalus' view on justice. Well deserved!
Sunday, August 31, 2014
A challenge to those who look down on nationalism
The world's lowest quality magazine is called "Cosmopolitan". Explain that!
Monday, August 4, 2014
Μια βιβλιοκριτική για το βιβλίο "Σκηνές απο το βίο του Ματίας Αλμοσίνο" σε σχέση με τον "Περίπλου" του Δ. Ρώμα
"Πας μετά Ρώμα περιπλανώμενος, γάιδαρος!" Αυτό σκέφτηκα μόλις άκουσα την υπόθεση του τελευταίου βιβλίου του Ισιδώρου Ζουργού. Ποιά μυθιστορηματική σύνθεση μπορεί να σταθεί επάξια δίπλα στην τιτάνεια σύνθεση του Περίπλου που ψηλαφεί τρείς αιώνες νεο-Ελληνικού βίου; Είναι δυνατόν να αναμετρηθεί κανείς με την τιτάνια μορφή του κορυφαίου "εγκυκλοπαιδιστή" των νεο-Ελληνικών γραμμάτων;
Και όμως! Το νοητό σκάφος του Ζουργού περνά μέσα απο τις συμπληγάδες και βγαίνει ακέραιο. Αν ο συγγραφέας επέλεγε για το ταξίδι του μια υπόθεση αντίστοιχου μεγαλείου με τις γαλεάτσες των Νταβιτσέντσα θα συντριβόταν στα βράχεια της σύγκρισης με το πόνημα του Ζακυνθινού κόντε. Επικεντρωνόμενος όμως στο βίο του Ματίας Αλμοσίνο, ενός δευτερεύοντα χαρακτήρα απο το κλίμα του θιάσου του Περίπλου, ο συγγραφέας καθοδηγεί το νοητό αυτό τρεχαντήρι, ελίσσεται, αποφεύγει τα βαθειά νερά και ολοκληρώνει το ταξίδι του με επιτυχία.
Ο χαρακτήρας του Ματίας Αλμοσίνο είναι το αρχέτυπο του συγχρόνου ανθρώπου που ξεπετάχτηκε με ορμή απο την εποχή της επιστημονικής επανάστασης. Οπλισμένος με το εξέχον ταλέντο του στην επιστήμη, ο Αλμοσίνο αναλαμβάνει τα ηνία της ζωής του και διατρέχει μια ξέφρενη πορεία στην Ευρωπαική ήπειρο. Στη διάρκεια αυτής της πορείας, ζώντας την ψευδαίσθηση της αυτονομίας συναντιέται με τις τρείς μεγάλες μονοθειστικές θρησκείες, αναμετριέται με αυτές, τις απορρίπτει και στο τέλος γνωρίζει τον αληθινό Θεό.
Ο Ματίας Αλμοσίνο Εβραίος το γένος, γεννημένος στην Βασιλεία της Ελβετίας, ανατρέφεται μέσα στην Ιουδαική παράδοση πριν ο χαρακτήρας του θρησκομανούς πατέρα του τον αναγκάσει να ζητήσει καταφύγιο στην Ελληνική κοινότητα της Βενετίας και στο διάσημο πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Εκεί με τη βοήθεια του Τζαντιώτη θετού του πατέρα, βαπτίζεται Χριστιανός και ανδρώνεται φυσικά και επιστημονικά. Επόμενοι σταθμοί η Ζάκυνθος, η Κωνσταντινούπολη, το Λονδίνο, η Μολδαβία, η Ρωσία και στο τέλος η Ι. Μονή Διονυσίου στο Άγιο Όρος.
Σε αντίθεση με τον Περίπλου του Ρώμα, όπου τα δύο κεντρικά θέματα είναι ο αγώνας του Γένους απο την καταστροφή προς την παλιγγενεσία και η επέλαση της επιστήμης σε βάρος της αλχημείας, ο Ζουργός επιλέγει να μελετήσει σε βάθος την πορεία ενός και μόνο χαρακτήρα. Η επιλογή αυτή, μια "Κοπερνίκεια" στροφή, προσδίδει στο θέμα αυτονομία και μια συμπάθεια που κερδίζει την εύνοια του αναγνώστη.
Στον Περίπλου, με "Π" κεφαλαίο παρακολουθούμε κάθε γενιά της φανταστικής οικογένειας των Νταβιτσέντσα, να δίνει την σκυτάλη στην επόμενη, άλλοτε με μεγάλη επιτυχία, άλλοτε με μικρότερη. Κοινό συνθετικό στοιχείο και μέτρο σύγκρισης της αξίας των χαρακτήρων η πεποίθηση ότι "Η Ελλάς προώρισται να ζήσει και θα ζήσει". Επιπλέον όμως, ο Περίπλους δεν είναι μόνο, ένα μεγαλειώδες εθνικό χρονικό, κάτι ανάλογο με τους "Μαυρόλυκους" του Θ. Πετσάλη-Διομήδη. Είναι επίσης και ένα συναξάρι του Ευρωπαικού πνεύματος. Κάθε Νταβιτσέντσα είναι ένα παιδί της εποχής του, που αφοσιώνεται στα μυστικά της Αλχημείας ή ενθουσιάζεται με τον νεο-ανακαλυφθέντα μηχανισμό της κυκλοφορίας του αίματος. Οι Νταβιτσέντσα αλληλογραφούν ως ίσοι προς ίσο με τον Γαλιλαίο ή τον Χάρβευ και συνομιλούν με τον Παναγιώτη Νικούσιο.
Σε απόλυτη αντιδιαστολή, η ζωή του Ματίας Αλμοσίνο δεν αφήνει περιθώρια για κανενός είδους εθνική ανάταση. Υπο αυτή την έννοια το μυθιστόρημα καθίσταται απολύτως σύγχρονο αφού αντηχεί το κλίμα της εποχής της κρίσης. Ο Ματίας Αλμοσίνο είναι ένας χαρακτήρας χωρίς εθνική ταυτότητα, χωρίς αλληλεγγύη προς καμμία πατρίδα. Ο μόνος σύνδεσμος που δένει τον Αλμοσίνο είναι με τις πόλεις που πραγματοποίησε την μετεωρική του πορεία.
Ο περίπλους του Ζουργού είναι απλοικός, χωρίς "π" κεφαλαίο, μια ανθρώπινη ιστορία επικεντρωμένη στην ζωή ενός χαρακτήρα στην οποία ο συγγραφέας ξεδιπλώνει το δυνατό σημείο του συγγραφικού του ταλέντου: τον λυρικο-φιλοσοφικό στοχασμό. Σε σχέση με τα προηγούμενα του έργα ο συγγραφέας εμφανίζεται πιο ώριμος παρά ποτέ. Ο λυρισμός του είναι πιο μετρημένος π.χ. σε σχέση με την "Αηδονόπιτα" και ο φιλοσοφικός του στοχασμός πιο ουσιαστικός για την περιπέτεια της ανθρώπινης ζωής π.χ. σε σχέση με τα "Ανεμώλια".
Αν υπάρχει ένα σημείο που το βιβλίο υστερεί φανερά, είναι στη σκιαγράφιση των δευτερεόντων χαρακτήρων. Ίσως με αυτό τον τρόπο ο συγγραφέας να θέλει να δώσει έμφαση στο κύριο αντικείμενο του βιβλίου, το βίο του πρωταγωνιστή, αλλά μου φαίνεται ότι κανείς απο τους χαρακτήρες του Ζουργού δεν έχει αποτυπωθεί με αρκετή ένταση. Σαν ο συγγραφέας να εξήντλησε όλο του το μελάνι στην προσωπικότητα του Ματίας Αλμοσίνο και όταν ήρθε η ώρα να σχεδιάσει τους άλλους χαρακτήρες απλώς τους σκιαγράφησε. Ο κυρ-Παναγιώτης είναι μια σκιά μπροστά στην "Ομηρική" μορφή του κολονέλου Διπλοβατάτζη, αυτού του διαχρονικού Έλληνα φιλοσόφου-πολεμιστή. Η αντιπαθής χήρα του κυρ-Παναγιώτη δεν τρομάζει κανένα σε σχέση με την βροντερή μορφή της ηγουμένης αδελφής του κτηνώδους Βαρτάγγελου Νταβιτσέντσα που παραπέμπει σε αρκετές "σιόρες" που δέσποσαν στην Κεφαλονίτικη γή. Ο δε μυστηριώδης Αναστάσης παραμένει ημιτελής προκαλώντας μάλλον απορία για το ρόλο του. Επιπρόσθετα ενώ στον Περίπλου οι ιστορικές μορφές των μεγάλων επιστημόνων, κληρικών και αγωνιστών διαπλέκονται φυσικά με το νήμα της υπόθεσης, στον Αλμοσίνο οι αναφορές σε αυτούς μοιάζουν απότομες, σαν σκιές που προκαλεί η ξέφρενη πορεία του πρωταγωνιστή.
Εκεί που ο Ζουργός θεωρώ ότι κερδίζει κατα-κράτος και αφήνει υποσχέσεις για ακόμα καλύτερα δείγματα γραφής είναι στην πνευματικότητα της υπόθεσης. Σε όλα του τα συγγράματα είναι φανερό πως το κύριο θέμα που απασχολεί τον Ζουργό είναι η εξερεύνηση του μυστηρίου της ανθρώπινης φύσης και σε κάθε του έργο καταφέρνει να προχωρήσει και ένα βήμα πιο πέρα. Το δε θετικό σε αυτή την προσπάθεια είναι ότι ο συγγραφέας δείχνει αρκετή πρωτοτυπία και επιστρατεύει διαφορετικούς ρόλους, χαρακτήρες και εποχές στον αγώνα του να γνωρίσει το μυστήριο της Σφίγγας (δες και "Αηδονόπιτα", "Ανεμώλια"). Σε αντιδιαστολή, ο κόντες μαγεμένος απο τη γλύκα του Ζακυνθινού τοπίου, παραμένει κυρίως στο αισθητικό επίπεδο και μόνο οι εθνικές εξάρσεις διασπούν ουσιαστικά τον ατομοκεντρικό προσανατολισμό των ηρώων του.
Η νεο-Ελληνική λογοτεχνία έχει δείξει λαμπρά δείγματα στο τομέα της ποίησης, επιτεύγματα που την φέρνουν στην πρώτη γραμμή των Ευρωπαικών γραμμάτων. Η πεζογραφία, δυστυχώς, παρά τα αρκετά καλά δείγματα, δεν έχει παράξει το "μεγάλο Ελληνικό μυθιστόρημα" που θα ανανεώσει την εγχώρια λογοτεχνική παραγωγή και θα εξακοντίσει την Ελλάδα στην πρωτοπορία σε παγκόσμιο επίπεδο. Φέτος συμπληρώνονται 150 χρόνια απο την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, μια ένωση που ενέπνευσε ήδη δύο σημαντικά έργα. Η πρόκληση για τον Ζουργό είναι μέχρι την επόμενη μεγάλη επέτειο των 200 χρόνων απο την παλιγγενεσία να έχει συγγράψει το πόνημα που θα σηματοδοτήσει την αναγέννηση της νεο-Ελληνικής πεζογραφίας, ίσως ένα προπομπό της εθνικής αναγέννησης.
Και όμως! Το νοητό σκάφος του Ζουργού περνά μέσα απο τις συμπληγάδες και βγαίνει ακέραιο. Αν ο συγγραφέας επέλεγε για το ταξίδι του μια υπόθεση αντίστοιχου μεγαλείου με τις γαλεάτσες των Νταβιτσέντσα θα συντριβόταν στα βράχεια της σύγκρισης με το πόνημα του Ζακυνθινού κόντε. Επικεντρωνόμενος όμως στο βίο του Ματίας Αλμοσίνο, ενός δευτερεύοντα χαρακτήρα απο το κλίμα του θιάσου του Περίπλου, ο συγγραφέας καθοδηγεί το νοητό αυτό τρεχαντήρι, ελίσσεται, αποφεύγει τα βαθειά νερά και ολοκληρώνει το ταξίδι του με επιτυχία.
Ο χαρακτήρας του Ματίας Αλμοσίνο είναι το αρχέτυπο του συγχρόνου ανθρώπου που ξεπετάχτηκε με ορμή απο την εποχή της επιστημονικής επανάστασης. Οπλισμένος με το εξέχον ταλέντο του στην επιστήμη, ο Αλμοσίνο αναλαμβάνει τα ηνία της ζωής του και διατρέχει μια ξέφρενη πορεία στην Ευρωπαική ήπειρο. Στη διάρκεια αυτής της πορείας, ζώντας την ψευδαίσθηση της αυτονομίας συναντιέται με τις τρείς μεγάλες μονοθειστικές θρησκείες, αναμετριέται με αυτές, τις απορρίπτει και στο τέλος γνωρίζει τον αληθινό Θεό.
Ο Ματίας Αλμοσίνο Εβραίος το γένος, γεννημένος στην Βασιλεία της Ελβετίας, ανατρέφεται μέσα στην Ιουδαική παράδοση πριν ο χαρακτήρας του θρησκομανούς πατέρα του τον αναγκάσει να ζητήσει καταφύγιο στην Ελληνική κοινότητα της Βενετίας και στο διάσημο πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Εκεί με τη βοήθεια του Τζαντιώτη θετού του πατέρα, βαπτίζεται Χριστιανός και ανδρώνεται φυσικά και επιστημονικά. Επόμενοι σταθμοί η Ζάκυνθος, η Κωνσταντινούπολη, το Λονδίνο, η Μολδαβία, η Ρωσία και στο τέλος η Ι. Μονή Διονυσίου στο Άγιο Όρος.
Σε αντίθεση με τον Περίπλου του Ρώμα, όπου τα δύο κεντρικά θέματα είναι ο αγώνας του Γένους απο την καταστροφή προς την παλιγγενεσία και η επέλαση της επιστήμης σε βάρος της αλχημείας, ο Ζουργός επιλέγει να μελετήσει σε βάθος την πορεία ενός και μόνο χαρακτήρα. Η επιλογή αυτή, μια "Κοπερνίκεια" στροφή, προσδίδει στο θέμα αυτονομία και μια συμπάθεια που κερδίζει την εύνοια του αναγνώστη.
Στον Περίπλου, με "Π" κεφαλαίο παρακολουθούμε κάθε γενιά της φανταστικής οικογένειας των Νταβιτσέντσα, να δίνει την σκυτάλη στην επόμενη, άλλοτε με μεγάλη επιτυχία, άλλοτε με μικρότερη. Κοινό συνθετικό στοιχείο και μέτρο σύγκρισης της αξίας των χαρακτήρων η πεποίθηση ότι "Η Ελλάς προώρισται να ζήσει και θα ζήσει". Επιπλέον όμως, ο Περίπλους δεν είναι μόνο, ένα μεγαλειώδες εθνικό χρονικό, κάτι ανάλογο με τους "Μαυρόλυκους" του Θ. Πετσάλη-Διομήδη. Είναι επίσης και ένα συναξάρι του Ευρωπαικού πνεύματος. Κάθε Νταβιτσέντσα είναι ένα παιδί της εποχής του, που αφοσιώνεται στα μυστικά της Αλχημείας ή ενθουσιάζεται με τον νεο-ανακαλυφθέντα μηχανισμό της κυκλοφορίας του αίματος. Οι Νταβιτσέντσα αλληλογραφούν ως ίσοι προς ίσο με τον Γαλιλαίο ή τον Χάρβευ και συνομιλούν με τον Παναγιώτη Νικούσιο.
Σε απόλυτη αντιδιαστολή, η ζωή του Ματίας Αλμοσίνο δεν αφήνει περιθώρια για κανενός είδους εθνική ανάταση. Υπο αυτή την έννοια το μυθιστόρημα καθίσταται απολύτως σύγχρονο αφού αντηχεί το κλίμα της εποχής της κρίσης. Ο Ματίας Αλμοσίνο είναι ένας χαρακτήρας χωρίς εθνική ταυτότητα, χωρίς αλληλεγγύη προς καμμία πατρίδα. Ο μόνος σύνδεσμος που δένει τον Αλμοσίνο είναι με τις πόλεις που πραγματοποίησε την μετεωρική του πορεία.
Ο περίπλους του Ζουργού είναι απλοικός, χωρίς "π" κεφαλαίο, μια ανθρώπινη ιστορία επικεντρωμένη στην ζωή ενός χαρακτήρα στην οποία ο συγγραφέας ξεδιπλώνει το δυνατό σημείο του συγγραφικού του ταλέντου: τον λυρικο-φιλοσοφικό στοχασμό. Σε σχέση με τα προηγούμενα του έργα ο συγγραφέας εμφανίζεται πιο ώριμος παρά ποτέ. Ο λυρισμός του είναι πιο μετρημένος π.χ. σε σχέση με την "Αηδονόπιτα" και ο φιλοσοφικός του στοχασμός πιο ουσιαστικός για την περιπέτεια της ανθρώπινης ζωής π.χ. σε σχέση με τα "Ανεμώλια".
Αν υπάρχει ένα σημείο που το βιβλίο υστερεί φανερά, είναι στη σκιαγράφιση των δευτερεόντων χαρακτήρων. Ίσως με αυτό τον τρόπο ο συγγραφέας να θέλει να δώσει έμφαση στο κύριο αντικείμενο του βιβλίου, το βίο του πρωταγωνιστή, αλλά μου φαίνεται ότι κανείς απο τους χαρακτήρες του Ζουργού δεν έχει αποτυπωθεί με αρκετή ένταση. Σαν ο συγγραφέας να εξήντλησε όλο του το μελάνι στην προσωπικότητα του Ματίας Αλμοσίνο και όταν ήρθε η ώρα να σχεδιάσει τους άλλους χαρακτήρες απλώς τους σκιαγράφησε. Ο κυρ-Παναγιώτης είναι μια σκιά μπροστά στην "Ομηρική" μορφή του κολονέλου Διπλοβατάτζη, αυτού του διαχρονικού Έλληνα φιλοσόφου-πολεμιστή. Η αντιπαθής χήρα του κυρ-Παναγιώτη δεν τρομάζει κανένα σε σχέση με την βροντερή μορφή της ηγουμένης αδελφής του κτηνώδους Βαρτάγγελου Νταβιτσέντσα που παραπέμπει σε αρκετές "σιόρες" που δέσποσαν στην Κεφαλονίτικη γή. Ο δε μυστηριώδης Αναστάσης παραμένει ημιτελής προκαλώντας μάλλον απορία για το ρόλο του. Επιπρόσθετα ενώ στον Περίπλου οι ιστορικές μορφές των μεγάλων επιστημόνων, κληρικών και αγωνιστών διαπλέκονται φυσικά με το νήμα της υπόθεσης, στον Αλμοσίνο οι αναφορές σε αυτούς μοιάζουν απότομες, σαν σκιές που προκαλεί η ξέφρενη πορεία του πρωταγωνιστή.
Εκεί που ο Ζουργός θεωρώ ότι κερδίζει κατα-κράτος και αφήνει υποσχέσεις για ακόμα καλύτερα δείγματα γραφής είναι στην πνευματικότητα της υπόθεσης. Σε όλα του τα συγγράματα είναι φανερό πως το κύριο θέμα που απασχολεί τον Ζουργό είναι η εξερεύνηση του μυστηρίου της ανθρώπινης φύσης και σε κάθε του έργο καταφέρνει να προχωρήσει και ένα βήμα πιο πέρα. Το δε θετικό σε αυτή την προσπάθεια είναι ότι ο συγγραφέας δείχνει αρκετή πρωτοτυπία και επιστρατεύει διαφορετικούς ρόλους, χαρακτήρες και εποχές στον αγώνα του να γνωρίσει το μυστήριο της Σφίγγας (δες και "Αηδονόπιτα", "Ανεμώλια"). Σε αντιδιαστολή, ο κόντες μαγεμένος απο τη γλύκα του Ζακυνθινού τοπίου, παραμένει κυρίως στο αισθητικό επίπεδο και μόνο οι εθνικές εξάρσεις διασπούν ουσιαστικά τον ατομοκεντρικό προσανατολισμό των ηρώων του.
Η νεο-Ελληνική λογοτεχνία έχει δείξει λαμπρά δείγματα στο τομέα της ποίησης, επιτεύγματα που την φέρνουν στην πρώτη γραμμή των Ευρωπαικών γραμμάτων. Η πεζογραφία, δυστυχώς, παρά τα αρκετά καλά δείγματα, δεν έχει παράξει το "μεγάλο Ελληνικό μυθιστόρημα" που θα ανανεώσει την εγχώρια λογοτεχνική παραγωγή και θα εξακοντίσει την Ελλάδα στην πρωτοπορία σε παγκόσμιο επίπεδο. Φέτος συμπληρώνονται 150 χρόνια απο την ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, μια ένωση που ενέπνευσε ήδη δύο σημαντικά έργα. Η πρόκληση για τον Ζουργό είναι μέχρι την επόμενη μεγάλη επέτειο των 200 χρόνων απο την παλιγγενεσία να έχει συγγράψει το πόνημα που θα σηματοδοτήσει την αναγέννηση της νεο-Ελληνικής πεζογραφίας, ίσως ένα προπομπό της εθνικής αναγέννησης.
Subscribe to:
Posts (Atom)